هادیشهر
کلیاتی در باره محال گرگر ، تاریخ و سرنوشتاین منطقه ، بزرگان ادیبان شاعران و کلاً در باره گذشته و حال و ...مطالب خواندنی گوناگون و متنوع...
نگارش در تاريخ دو شنبه 23 آبان 1390برچسب:, توسط آراز

 آغلار گولر آبي‌ : ماه‌ گريه‌ و خنده‌ در بخش‌ جلفا فروردين‌ ماه‌ را ماه‌ گريه‌ و خنده‌ مي‌گويند. زيرا در اين‌ماه‌ گاهي‌ هوا آفتابي‌ و زماني‌ ابري‌ مي‌شود. در هر ساعت‌ دفع‌ هوا دگرگون‌ مي‌شود.

نيسان‌ آبي‌ : ماه‌ نيسان‌. ماه‌ ارديبهشت‌ را گويند در اين‌ ماه‌ باران‌ مفيدي‌ مي‌بارد و اكثر مزارع‌ و مناطق‌كوهستاني‌ را سيراب‌ مي‌سازد.

قيرخ‌ بش‌ يازدان‌:  چهل‌ و پنج‌ روز از بهار گذشته‌. 45 روز از عيد نوروز و بهار گذشته‌ نزد روستائيان‌ ودامداران‌ ارزش‌ بيشتري‌ دارد. تا چهل‌ و پنج‌ روز معمولا در اين‌ مدت‌ وضع‌ هوا ناپايدار است‌. اگر باران‌مفيدي‌ ببارد گويند سال‌ جديد پربركت‌ خواهد بود.

قؤران‌ پيشیرَن‌ آيي‌: گرمترين‌ ماه‌ سال‌ را گويند. اين‌ ماه‌ مصادف‌ است‌ با مرداد ماه‌

خَزل‌ آيي‌ : ماه‌ برگ‌ ريزان‌. خزان‌. چهل‌ و پنج‌ روز از پاييز گذشته‌ معمولا مهر و آبانماه‌ را ماه‌ خزل‌گويند كه‌ برگ‌ درختان‌ ميريزد.

قؤوس‌ آيي‌ : ماه‌ آذر. آذر ماه‌ را قوس‌ آيي‌ گويند معمولا شدت‌ زمستان‌ از اين‌ ماه‌ آغاز مي‌شود.

نگارش در تاريخ دو شنبه 23 آبان 1390برچسب:, توسط آراز

 آق‌ يِل‌ : باد سفيدي‌ است‌ از جنوب‌ به‌ شمال‌ مي‌وزد.

آياز : آسمان‌ بدون‌ ابر و شفاف‌ و صاف‌ و شبهاي‌ پرستاره‌ در زمستان‌ را گويند.

آغ‌ ياغيش‌ : باران‌ درشت‌ دانه‌ سفيدي‌ كه‌ در مدت‌ كمتري‌ با شدت‌ در بهار مي‌بارد و باراني‌ است‌ پربركت‌ و باريدن‌ اين‌ باران‌ در فصل‌ بهار وتابستان‌ سبب‌ شادي‌ كشاورزان‌ و دامداران‌ مي‌شود.

مِه‌ يل‌ : باد مِه‌ از شرق‌ به‌ غرب‌ مي‌آيد و بادي‌ است‌ سفيد و مرطوب‌ وزيدن‌ اين‌ باد در فصل‌ بهار وتابستان‌ بارور شدن‌ غلات‌ و علوفه‌ را سبب‌ مي‌شود. روستائيان‌ اين‌ باد را پربركت‌ مي‌دانند. زنبور عسل‌در اين‌ هنگام‌ فعاليت‌ بيشتري‌ دارند.

وَعده‌ يِل‌ : بادي‌ است‌ كه‌ مدت‌ يك‌ هفته‌ قبل‌ از پايان‌ فصل‌ زمستان‌ مي‌وزد. يك‌ هفته‌ بعد از فصل‌ بهاروزيدن‌ اين‌ باد باعث‌ شكوفا شده‌ درختان‌ مي‌شود و در اثر وزش‌ اين‌ باد درختان‌ بارور مي‌شوند.

دومان‌ : همان‌ چَم‌ است‌ و توده‌هاي‌ تراكم‌ ابرهاي‌ سفيد در بالاي‌ كوهستان‌ پيدا مي‌شود.  علامت‌ برف‌در زمستان‌ و باران‌ سرد در پاييز و بهار است‌.

بورلوغان‌ : گردباد و طوفان‌ شديد را گويند.

ياغمورسوز : بي‌باراني‌ و خشكسالي‌ را گويند.

نارين‌ ياغيش‌ : باران‌ ريزدانه‌ كه‌ در فصل‌ پاييز آرام‌ و مداوم‌ مي‌بارد و به‌ زمين‌ نفوذ مي‌كند باران‌بيشتري‌ مي‌بارد.

شِهله‌ ماخ‌ : رطوبت‌ را در گرگر و ساير نقاط اين‌ منطقه‌ شِهله‌ ماخ‌ گويند. در زماني‌ كه‌ بارندگي‌ اتفاق‌مي‌افتد در مدت‌ چند دقيقه‌ همه‌ جا را خيس‌ مي‌كند.

دؤئلي‌ :  تَگَرگ‌ و دانه‌هاي‌ يخ‌ كه‌ از آسمان‌ مي‌بارد و باريدن‌ اين‌ تگرگ‌ باعث‌ وارد شدن ‌خسارات‌ شديد به‌ درختان‌ و مزارع‌ كشاورزي‌ مي‌شود.

قيرؤو : شبنم‌ يخ‌ بسته‌ در روي‌ شاخه‌ درختان‌و چمن ها كه‌ معمولا در پاييز در آذرماه‌ اتفاق‌ مي‌افتد.

الا چالپر : نوعي‌ كولاك‌ شديدي‌ است‌ همراه‌ با بارش‌ برف‌ و باران‌ شديد.

قوراخليق‌ : خشكسالي‌ در مواقعي‌ كه‌ باران‌ نبارد در اصطلاح‌ محلي‌ قوراخليق‌ گويند.

بولوتلوق‌ : هواي‌ گرم‌ و ابري‌ است‌ كه‌ همراه‌ با بخار است‌ و بدنباله‌ آن‌ احتمال‌ بارندگي‌ مي‌رود.

چَم‌ : مه‌ آلوده‌ را گويند.

نگارش در تاريخ دو شنبه 23 آبان 1390برچسب:, توسط آراز

بولاق‌ : چشمه‌ آبي‌ كه‌ بطور طبيعي‌ از كوه‌ و تپه‌ خارج‌ مي‌شود بولاق‌ گويند.

چاي‌ : رودخانه‌ به‌ رودخانه‌ محلي‌ و دائمي‌ پر آب‌ چاي‌ گويند. مثل‌ ارس‌

گؤل‌ : استخر در روستاهائيكه‌ آب‌ كمياب‌ بوده‌ كفايت‌ اراضي‌ روستاها را نمي‌كند آب‌ چشمه‌ها را دراستخر ذخيره‌ نموده‌ سپس‌ بين‌ كشاورزان‌ تقسيم‌ مي‌نمايند.

قويي‌ : چاه‌ ـ در روستاهاي‌ كم‌ آب‌ با كندن‌ چاه‌ به‌ آبهاي‌ زيرزميني‌ دسترسي‌ پيدا مي‌كنند

وَريان‌ : در مسير آب‌ نهر روستاها و مناطق‌ شهري‌ هر باغدار و كشاورز مؤظف‌ است‌ جلو آنرا باانباشته‌ كردن‌ گل‌ ولاي‌ توأم‌ با چمن‌ و سنگ‌ بگيرد كه‌ اين‌ خاكريز را وريان‌ گويند.

قَنُو : قنات‌ و كانال‌: مجري‌ آب‌ و كانال‌ مسير آب‌ را گويند.

كَهريز : قنات‌ و كاريز: آب‌ چندين‌ حلقه‌ چاه‌ را در كوهستان‌ از زيرزمين‌ بهم‌ ارتباط داده‌ و آنها رابوسيله‌ يك‌ رشته‌  مجزا به‌ سطح‌ زمين‌ منتقل‌ مي‌سازند و آب‌ در مظهر قنات‌ در سطح‌ افقي‌ جاري‌ مي‌شود.

گؤزه‌ : مظهر چشمه‌ را گؤزه‌ گويند. به‌ سرچشمه‌ و ابتداي‌ منبع‌ آب‌ زيرزميني‌ نيز گويند.

آرخ‌ : جوي‌، مجري‌ آب‌ وكانال‌ خاكي‌ در بستر جويبار و نهر را گويند.

نگارش در تاريخ دو شنبه 23 آبان 1390برچسب:, توسط آراز

آغاج‌ دلن‌ : داركوب‌

آلاقارقا : كلاغ‌ سياه‌ و سفيد

چول‌ تويوغو : تيهو

چالاغان‌ : لاشخور

چوپان‌ آللادن‌ : دم‌ جنباتك‌

چؤل‌ قازي‌ : غاز وحشي‌

قارانقوش‌ : پرستو ـ چلچله‌

باي‌ قوش‌ : جغد

چؤل‌ اردكي‌ : اردك‌ وحشي‌

كؤرچين‌ : كبوتر

قيرقي‌ : عقاب‌

قَجَله‌ : زاعي‌ ـ زاعجه‌

نگارش در تاريخ دو شنبه 23 آبان 1390برچسب:, توسط آراز

يارا : زخم‌

قره‌ يارا : سياه‌ زخم‌

چووزه‌ : جوش‌

چيبان‌ : دمل‌

ساري‌ ليق‌ : يرقان‌

سانجي‌ : شكم‌ درد

سَتلجَم‌ : سينه‌ پهلو ـ ذات‌ الريه‌

سؤيوق‌ دَيمه‌ : سرماخوردگي‌

قيز ديرما : تب‌

قولوش‌ : كمر درد

قيزيلجا: سرخك‌

خوزك‌ : گلو درد همراه با احتقان و خشک شدن گلو

چيچك‌ : آبله‌ چيچك‌

تيترتمه‌ : تب‌ و لرز شديد

قاشينما : خارش‌

كوي‌ سكودمه‌ : سياه‌ سرفه‌

قيزشما : تب‌ و سرما خوردگي‌

قارين‌ بورما : شكم‌ درد ـ پيچ‌ روده‌

قان‌ قوسماق‌ : استفراغ‌ خون‌ از معده‌ و سينه‌

قان‌ كئدماق‌ : خونريزي‌

نگارش در تاريخ دو شنبه 23 آبان 1390برچسب:, توسط آراز

واژه‌ نامه‌اصطلاحات‌ لوازم‌  حمل‌ و نقل‌ و باربري‌

ايپ‌ : ريسمان‌ بافته‌ شده‌ از الياف‌ پنبه‌اي‌ و كَنَف‌

توربا : گوني‌ كوچك‌ توبره‌

باردان‌ : ظرف‌ بزرگ‌ گوني‌ از كنف‌ براي‌ حمل‌ و نقل‌ پشم‌ ـ پنبه‌ ـ كاه‌ که مانند تور ماهیگیری  بافته میشود

تليس‌ : گوني‌ بافته‌ شده‌ از الياف‌ كنف‌

جوال‌ : كيسه‌ كوچكتر از باردان‌ و بزرگتراز توبره‌

خارال‌ : ظرف‌ بسيار بزرگ‌ و گشاد بافته‌ شده‌ از كنف‌ و موي‌ بز

خشه‌ : گوني‌ بافته‌ شده‌ از قيزيل‌ يا موي‌ بز كه‌ در قديم‌ در آن‌ توتون‌ حمل‌ مي‌كردند.

خورجين‌ : كوچكتر از جوال‌ كه‌ در جهت‌ حمل‌ و نقل‌ وسايل‌ استفاده‌ مي‌شود. معمولا روي‌ خر و اسب‌ و شتر مي‌گذارند.و امروزه بعضی ها در موتورسیکلت هم از آن استفاده میکنند .

سیجيم‌ : طناب‌ بسيار محكم‌ و درشت‌ بافته‌ شده‌ از موي‌ بز

شَريط : ريسمان‌ مخصوص‌جهت آویزان کردن برای خشک شدن لباسهای شسته شده ‌

طنف‌ : طناب‌ بافته‌ شده‌ از ريسمان‌ نخ‌ پنبه‌اي‌ كه‌ در باربري‌ بكار مي‌رود.

قاتما : نخ‌ درشت‌ و كلفت‌

قايتان‌ : قيطان‌ نخ‌ تابيده‌ و بافته‌ شده‌ كه‌ در كفش‌ بكار برده‌ مي‌شود.

واژه‌ نامه‌اصطلاحات‌ و اسباب‌ آلات‌ برنده‌

اوراق‌ : اُراخ‌ (داس‌)

بالتا : تبر

بِل‌ : بيل‌

 تيه‌ : كارد بي‌دسته‌

تِشه‌ : تيشه‌

پيچاق‌ : چاقو ـ كارد

خَنچَل‌ : خنجر

نگارش در تاريخ دو شنبه 23 آبان 1390برچسب:, توسط آراز

واژه‌ نامه‌اصطلاحات‌ مواد غذايي‌

آيران‌ : دوغ‌ حاصل‌ از ماست‌ را كه‌ با آب‌ مخلوط كرده‌ و مي‌نوشند.

قاتوق‌ : يؤقورت ‌ و ماست‌ را در اصطلاح‌ محلي‌ گويند.

قوروت‌ : كشك‌ كه‌ از ماست‌ گاوميش‌ پس‌ از گرفتن‌ سرشير درست‌ مي‌كنند.

قِيماق‌ : سرشير گرفته‌ شده‌ از ماست‌ و شير گاوميش‌ پس‌ از پخته‌ شدن‌.

قُوورما : سرخ‌ كردن‌ گوشت‌ در روغن‌ و چربي‌خودش (جانیاغی ) و ذخيره‌ آن براي‌ زمستان‌.

خاما(خامه)‌ : چربي‌ بسيار مطبوعي‌ از شير قبل‌ از پخته‌ شدن‌.

شوربا :  آبگوشتي‌ كه‌ از قؤوورما ‌ تهيه‌ مي‌شود.

بزباش‌ : آبگوشتي‌ كه‌  در زمان تهیه قؤوورما ‌ تهيه‌ مي‌كنند.

قوروت‌ آشي‌ : آش‌ كشك‌

بال‌ :  عسل‌

سوت‌ آشي‌ : آش‌ شير برنج‌

اوماج‌ آشي‌ : آشي‌ كه‌ از آرد و خمير گندم‌ و روغن‌ تهيه‌ مي‌شود.

جيزليق‌ : براي‌ تهيه‌ روغن‌ حيواني‌ از دمبه‌ گوسفند آن‌ را جوشانيده‌ و سرخ‌ مي‌كنند .  پيه‌ و چربي‌ رابرداشته‌ و باقيمانده‌ آن‌ بسيار خوشمزه‌ و لذيذ مي‌شودکه به آن جیزلیق میگویند

دوغورماج‌ : نان‌ خرد قاطي‌ شده‌ با ماست‌ يا آبدوغ‌ كه‌ در مزرعه‌ به‌ هنگام‌ كار در فصل‌ تابستان‌ مصرف‌مي‌شود.

ديشليق‌ (ديشليك)‌ : گندم‌ و نخود خرد شده‌ در شير و آش‌ كه‌ هنگام‌ دندان‌ در آوردن‌ بچه‌ شيرخوارمي‌پزند هديك‌ نيز مي‌گويند.

بولاما : شير پر از چربي‌ پس‌ از بدنيا آمدن‌ بره‌ كه‌ از گوسفند مي‌دوشند.

نگارش در تاريخ دو شنبه 23 آبان 1390برچسب:, توسط آراز

اصطلاحات‌ سوختني‌ تنور و اتاق‌

 

اؤدون‌ : هيزم‌

آغاج‌ : درخت‌

په‌ هين‌ : پهن‌ اسب‌ و الاغ‌

خَزَل‌ : برگ‌ خشكيده‌ درختان‌

تَزَح‌ : سرگين‌ و پهن‌ حيوانات‌

قيغ‌ : پشگل‌ گوسفندان‌

سِشمه‌ : پشگل‌ گوسفندان‌ همراه‌ با خرده‌ ريزه‌ علوفه‌ و خس‌ و خاشاك‌ طويله‌ كه‌ معمولا سوخت‌ تنور روستائيان‌ مي‌باشد.

قیل‌ جيخ‌ : خارهاي‌ كوچك‌ پوسته‌ غلات‌

تيكان‌ : خار

كَرمه‌ : سرگين‌ حيوانات‌ را در بيرون‌ از طويله‌ مي‌ريزند و پس‌ از سفت‌ شدن‌ آن‌ را با بيل‌ بريده‌ در كنارخانه‌هاي‌ روستايي‌ بنام‌ كرمليق انباشته‌ مي‌كنند ماده‌ سوختني‌ زمستان‌ روستائيان‌ مي‌باشد.

ياپبا : سرگين‌ حيوانات‌ را خيس‌ كرده‌ و بصورت‌ قرص‌ مدوري‌ روي‌ ديوار گلي‌ خانه‌ روستايي‌مي‌چسبانند وپس‌ از خشك‌ شدن‌ براي‌ مصرف‌ زمستاني‌ در تنور در محلي‌ بنام‌ قَلاخ‌ لوخ‌ جمع‌ مي‌كنند.

 

واژه‌ نامه‌اصطلاحات‌ لباس‌ و پوشاك‌

 

آرخاليق‌ : به‌ كت‌ مردانه‌ مي‌گويند.

اَلجَق‌ : دستكش‌ را بزبان‌ محلي‌ مي‌گويند.

تومان‌ : زير شلوار را مي‌گويند.

چاریخ‌ : كفش‌ مردان‌ در گذشته‌ چارخ‌ بوده‌ جنس‌ آن‌ از چرم‌ و لاستيك‌ بود

كوينك‌ : پيراهن‌

شَلمه‌ : روسري‌ و پارچه‌اي‌ كه‌ در تابستانها گرم‌ به‌ سر مي‌بندند.

دُؤن‌ : لباس‌ مخصوص‌ زنان‌ مي‌باشد.

 

نگارش در تاريخ دو شنبه 23 آبان 1390برچسب:, توسط آراز

واژه‌ نامه ‌اصطلاحات‌ وسايل‌ حمل‌ و نقل‌ و اشيا و آب‌

تولوق‌ : نوعي‌ از چرم‌ و پوست‌ گوسفند و لاستيك‌(مشك‌)

سَطيل‌ : سطل‌

دؤلچا: سطل‌

وِديره‌ : نوعي‌ سطل‌ دهان‌ گشاد كه‌ بوسيله‌ آن‌ آب‌ را از چاه‌ بيرون‌ مي‌كشند.

دؤئل : سطلی از لاستیک کلفت مثل لاستیک چرخ ماشین که از آن در کشیدن خاک و یا لجن از چاه استفاده می شد .

واژه‌ نامه‌بوي‌ اولچي‌ لري‌ (واحدهاي‌ طول‌)

آرشين‌ : اگر يك‌ دست‌ انسان‌ كاملا باز باشد از نوك‌ بيني‌ تا نوك‌ انگشت‌ مياني‌ دست‌ كشيده‌ را يك‌آرشين‌ حساب‌ مي‌كنند و معمولا حالا يك‌ متر محسوب‌ مي‌شود.

ياريم‌ آرشين‌ : ميزان‌ نيم‌ زرع‌ از سر آرنج‌ تا نوك‌ انگشت‌ مياني‌ دست‌ مي‌باشد.

آدديم‌ : قدم‌ يك‌ گام‌ كشيده‌ از پاشنه‌ عقب‌ پا تا نوك‌ انگشت‌ پاي‌ جلو و اندازه‌ تقريبي‌ آن‌ حدود يك‌آرشين‌ است‌. اين‌ اندازه‌ها براي‌ اندازه‌گيري‌ طولهاي‌ متوسط روي‌ زمين‌ و مزرعه‌ و اطاق‌ بكار مي‌رود.

آغاج‌ (فرسنگ‌ يا فرسخ)‌ :  مقدار راهي‌ است‌ كه‌ يك‌ انسان‌ معمولي‌ در بيابان‌ و كوه‌ به‌ حالت‌ پياده‌ وبدون‌ خستگي‌ و در حالت‌ معمولي‌ بتواند در مدت‌ يك‌ ساعت‌ طي‌ كند. هر آغاج‌ يا فرسنگ‌برابر با 6 كيلومتر است‌.

آياخ‌ (پا) :  براي‌ اندازه‌گيري‌ طولهاي‌ كوچك‌ كه‌ روي‌ زمين‌ قرار دارند مانند فرش‌ و طول‌ و عرض ‌اتاق و اندازه آن  از انتهاي‌ پاشنه‌ تا سرانگشت پا‌.

دؤت‌ بارماق‌ (چهار انگشت):  پهناي‌ چهار انگشت‌ بهم‌ چسبيده‌ است‌ از سايه‌ انگشت‌ سبابه‌ تاانگشت‌ كوچك‌.

قاريش‌ : طول‌ آن‌ از نوك‌ انگشت‌ كوچك‌ تا نوك‌ انگشت‌ شست‌ در حاليكه‌ همه‌ انگشتان‌ كاملا ازهمديگر باز باشد.

نگارش در تاريخ جمعه 20 آبان 1390برچسب:, توسط آراز

روز هيجدهم‌ ذیحجه هر سال‌ بمناسبت‌ سالروز واقعه‌ غدير خم‌ و تعيين‌ حضرت‌ علي‌ (ع‌) به‌ جانشيني‌حضرت‌ محمد (ص‌) مجالس‌ جشن‌ و سرور با شكوهي‌ در اين‌محال  برگزارمي‌شود و مردم این واقعه مهم تاریخی را که برای مذهب شیعه از اهمیت والایی برخوردار است ، با نام سیدلر بایرامی جشن‌ مي‌گيرند و به‌ زيارت‌ سادات ‌محل  مي‌روند و اين‌ عيد را به‌ سادات‌ تبريك‌ مي‌گويند  . سادات نیز در منازل خود با شیرنی از مردم پذبرایی میکنند .

در روز عيدغدير خم‌ به‌ تبعيت‌ از پيامبر اكرم‌ (ص‌)  پسران‌ با پسران‌ و دختران‌ با دختران‌ صيغه‌ برادري‌ و خواهري‌ مي‌خوانند.  در زمانهای قدیم این عمل ارزش بیشتری در نزد مردم داشت ولی امروزه  این عمل شاید بندرت و آنهم روستاها انجام میگیرد .

صیغه برادر ، خواهری معمولاً توسط افراد روحانی خوانده می شد و گاه این برادر خواهری پیوندی محکم بین افراد ایجاد میکرد که تا زمان مرگ ادامه  پیدا میکرد ، ( من ،نویسنده این سطور از این طریق خاله ای داشتم که از خاله های دیگر خود بیشتر به آن مرحوم علاقه داشتم ) .این را نیز بهتر است بگویم که درست یادم می آید که برای خواندن صیغه در این روز مردم بیشتر به روستای زاویه که زیارتگاهی هم دارد میرفتند و بعد  زیارت و استراحت در زیر درختان گردوی این روستا و استفاده از محیط آرامش بخش آن  صیغه برادر ، یا خواهر خواندگی را هم روحانی زیارتگاه بین آنها جاری میکرد و آنها نیز در مقابل پولی به زیارتگاه به عنوان کمک به هزینه های آن تقدیم میکردند .

امروزه نیز با چراغانی کردن خیابان و اماکن و دیدار از سادات این جشن و سرور در منطقه ما برپا میشود .

(چیزی بخاطر داری که این مطلب را کاملتر بکند ؟ در قسمت نظرات بنویس .)

صفحه قبل 1 ... 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 ... 18 صفحه بعد